DOÐU TÜRKÝSTAN

Son Yazýlarým

• Dalay Lama’larý yok
• Dünyanýn birçok yerinde Türkler var ama onlar en uzaklarda yaþayanlar. Üstelik dünyayla baðlantýlarý yok gibi.
• Almanya'daki Doðu Türkistanlýlar Nevruz'u Kutladý
• Çin'de Uçak Kaçýrma Giriþimi
• Salihli'de, 'Sürgün ve Ölüm' Adlý Belgesel Tanýtýldý
• Hocalý Katliamýnýn Yýldönümü
• Uðrunda 10 Yýl Hapis Yatýlan Kitap Türkçeye Çevrildi
• Özgürlük Savaþçýsý Rabiya Kadir, Avustralya'da Soydaþlarýna Konferans Verecek
• Amsterdam Dam Meydaný'nda Ýnsan Haklarý Ýhlalleri Protesto Edildi
• Doðu Türkistanlýlar, Çin'i Protesto Etti

Kategorilerim

• Destanlar
• Dogu Turkistandan Haberler
• Harita ve Bayraklar
• Islam Dini
• islamiyetten once turkler
• Makale Yorum
• Tamgalar
• Turkce Erkek isimleri
• Turkce Kiz isimleri
• Turklerde Kultur Sanat
• Turklerin Dilagaci
• Turklerin Soyagaci
• Turklerin Tarihi
• Uygur Foto
• Videolar

Arkadaþlarým

Baðlantýlarým

• Hobilerim

• Türk Pramidi Video

• Doðu Türkistan Geçeði video

• Doðu Türkistan Yürüyüþü Video

• Türk Irkýnýn Askerleri Video

• Uygur Müziði Video

24/1/2008 · Kategori: Dogu Turkistandan Haberler

Bakan Günay "Sürgün ve Ölüm" Belgeselini Ýzledi

Kültür ve Turizm Bakaný Ertuðrul Günay, "Sürgün ve Ölüm" Ýsimli Belgeselin Galasýnda Yaptýðý Konuþmada, "Hiç Kimse Doðduðu Topraklardan Kendi Ýradesinin Dýþýnda Kopmak Zorunda Býrakýlmasýn. Allah Kimseyi Vatanýndan Cüda Etmesin" Dedi.

Kültür ve Turizm Bakaný Ertuðrul Günay, "Sürgün ve Ölüm" isimli belgeselin galasýnda yaptýðý konuþmada, "Hiç kimse doðduðu topraklardan kendi iradesinin dýþýnda kopmak zorunda býrakýlmasýn. Allah kimseyi vatanýndan cüda etmesin" dedi.

Zeytinburnu Belediyesi tarafýndan hazýrlanan "Sürgün ve Ölüm" belgeselinin galasý Lütfi Kýrdar Uluslararasý Kongre ve Sergi Salonu'nda yapýldý. Galaya, Kültür ve Turizm Bakaný Ertuðrul Günay, Zeytinburnu Belediye Baþkaný Murat Aydýn, Turkuaz Hareketi Lideri Ali Müfit Gürtuna, eski Ýstanbul Milletvekili Nevzat Yalçýntaþ, manken Vahe Kýlýçarslan ve çok sayýda davetli katýldý. Sunuculuðunu Bedirhan Gökçe'nin yaptýðý gala gecesinde konuþan Kültür ve Turizm Bakaný Ertuðrul Günay, "Hiç kimse doðduðu

topraklarda kendi iradesinin dýþýnda kopmak zorunda býrakýlmasýn. Allah kimseyi vatanýndan cüda etmesin. Akif ne kadar güzel söylüyor. Akif de kendi doðduðu topraklardan gelip bu mukaddes vatanýmýzýn istikbali için sokak sokak, meydan meydan dolaþmýþ bir büyük vatanseverdir. 'Caný cananý alsýn da hüda, etmesin tek vatanýmdan beni dünyada cüda' diyor. Bu gerçekten insan içine iþleyen bir niyazdýr. Ve ben bu niyazý tekrarlýyorum" dedi.

Zeytinburnu Belediye Baþkaný Murat Aydýn, "Bu belgeselin gerçekleþmesinde Zeytinburnu halkýnýn maddi ve manevi çok büyük katkýsý olmuþtur" diye konuþtu. Baþkan Aydýn'ýn konuþmasýndan sonra, davetlilere çekilen belgeselin tamamý izletildi.

- "BELGESEL, SOYKIRIM ÝDDÝALARINA CEVAP NÝTELÝÐÝNDE"

Belgeselde, Türklerin 500 yýllýk vatanlarýndan sürülüþünün kan, gözyaþý ve acý dolu öyküsü çarpýcý fotoðraf ve görüntülerle dünya kamuoyunun gündemine taþýnýyor. Balkanlar baþta olmak üzere Kafkasya, Kýrým ve Doðu Türkistan'dan göçe zorlanan milyonlarca Türkün sessiz çýðlýðýnýn yankýlandýðý "Sürgün ve Ölüm" adlý belgesel, "Türkler soykýrým yapmýþtýr" iddialarý ile kafalarý bulandýranlara bir cevap olduðu belirtildi. Belgeselin, asýl soykýrýmýn Türklere karþý iþlendiði gerçeðini en çarpýcý belge ve

görüntülerle ortaya koyduðu bildirildi. Vatan edindikleri topraklardan bin bir türlü iþkence ve zulümle uzaklaþtýrýlan, milyonlarcasý yollarda hayatýný kaybeden Türklerin son 150 yýlý büyük acýlarla dolu. Bu büyük sürgün sýrasýnda 5.5 milyon Türk ve Müslüman hayatýný kaybetti, 10 milyona yakýný evinden, yurdundan oldu. 150 yýlda yaþanan acýlar, 'Sürgün ve Ölüm' belgeseliyle ilk kez gün yüzüne çýkýyor.

"Sürgün ve Ölüm" dillerini, dinlerini, namuslarýný korumak için yüzyýllardýr yaþadýklarý topraklardan sürülen milletimizin, acýlarla, ihanetlerle, iþkencelerle dolu göçünü, belgeler ve tanýklarýyla anlatan çarpýcý bir belgesel film. Tarihte gün ýþýðýna çýkmayan ya da unutulan olaylarýn sessiz tanýklarýnýn dramý tüm çýplaklýðýyla gözler önüne serilen belgesel filmin yapýmcýlýðýný Zeytinburnu Belediyesi üstlenirken, yönetmenliðini Ahmet Okur yaptý. Filmin senaryosu Cemil Yavuz'a, müzikleri ise Ali Otyam'a

ait.

- BELGESEL FÝLMÝ ÝÇÝN 500 SAATLÝK ÇEKÝM YAPILDI

Türklerin baþta Balkanlar olmak üzere Kafkasya, Kýrým ve Doðu Türkistan'dan tehciri, ilk kez bu kadar kapsamlý bir çalýþmayla dile geliyor. "Sürgün ve Ölüm" adýný taþýyan belgeselde, Osmanlý'nýn son 150 yýllýk döneminde soykýrým, baský ve iþkence yapýlarak göçe zorlanan insanlarýn dramý anlatýlýyor. 3 yýlda 130 kiþilik ekiple çekilen film için Yunanistan, Bulgaristan, Makedonya, Kosova, Sýrbistan, Hýrvatistan, Bosna-Hersek, Romanya, Ukrayna, Kýrým, Avusturya, Moldova ve Macaristan'da 114 bin km yol kat

edildi. 13 ülke, 53 þehir ve 169 köyde çekimler gerçekleþtirildi. 9 bölümden oluþan belgesel için göçü yaþayan 350 kiþiyle röportaj yapýldý. Fotoðraf ve belge araþtýrmalarý sonucu çeþitli ülkelerden temin edilen toplam 9 bin adet fotoðraf, belgeselde kullanýlmak üzere seçildi. Canlandýrmalarýn da yapýldýðý çekimler boyunca, 130 kiþilik çekim ekibi, 780 adet figüranla çalýþýldý. Bin adet kostüm diktirildi, 2 bin adet aksesuar hazýrlandý. Her bölümü 60 dakikadan oluþan belgesel için 500 saatlik çekim

yapýldý.

Sinema tadýnda çekilen belgeselin ilk bölümü ayný zamanda diðer bölümlerin de özeti niteliðinde. Orta Asya'dan baþlayýp Osmanlý Dönemi'ne kadar Batý'ya yapýlan göçler, ardýndan geriye dönüþ diyebileceðimiz günümüze uzanan hüzün dolu göçler, belgelerle izleyiciye sunuluyor. Televizyon için hazýrlanan belgeselde; Kýrým, Makedonya, Yunanistan, Doðu Türkistan, Bosna-Hersek, Bulgaristan, Kosova ve iç göç anlatýlýyor. Aralarýnda Prof. Dr. Kemal Kapat, Prof. Dr. Yusuf Hamzaoðlu, Prof. Dr. Yusuf Halaçoðlu ve Prof.

Dr. Mehmet Saray gibi isimlerin bulunduðu birçok bilim adamýnýn görüþüne baþvuruldu.

(MY-CÝN-KK-KK-Y) (Ýhlas Haber Ajansý) 24.01.2008 01:35

 

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

14/11/2007 · Kategori: Harita ve Bayraklar

 

1- TÜRKÝYE CUMHURÝYETÝ 

2- KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURÝYETÝ

3- NAHCÝVAN ÖZERK CUMHURÝYETÝ 

4- AZERBAYCAN CUMHURÝYETÝ

5- TÜRKMENÝSTAN CUMHURÝYETÝ 

6- ÖZBEKÝSTAN CUMHURÝYETÝ 

7- KAZAKÝSTAN CUMHURÝYETÝ

8- KIRGIZ CUMHURÝYETÝ 

9- ALTAY TÜRKLERÝ 

10- HAKAS CUMHURÝYETÝ

11- TUVA CUMHURÝYETÝ 

12- SAHA-SÝRE (YAKUTÝSTAN) CUMHURÝYETÝ

13- BAÞKURDÝSTAN CUMHURÝYETÝ 

14- TATARÝSTAN CUMHURÝYETÝ 

15- ÇUVAÞÝSTAN CUMHURÝYETÝ 

16- BOSNA HERSEK

17- DOÐU TÜRKÝSTAN 

18- SARI UYGUR VE SALUR TÜRKLERÝ 

19- DAÐISTAN TÜRKLERÝ

20- KUMUK TÜRKLERÝ

21- ÇEÇENÝSTAN CUMHURÝYETÝ - ÝNGUÞETYA CUMHURÝYETÝ 

22- KABARTAY-BALKAR TÜRKLERÝ 

23- KARAÇAY - ÇERKES ÖZERK CUMHURÝYETÝ

24-ABHAZYA

25- ACARA TÜRKLERÝ

26- AHISKA TÜRKLERÝ

27- KIRIM MUHTAR CUMHURÝYETÝ (KIRIM TATAR TÜRKLERÝ) 

28- GAGAVUZ ÖZERK BÖLGESÝ

29- BATI TRAKYA TÜRKLERÝ 

30- MAKEDONYA TÜRKLERÝ 

31- KOSOVA TÜRKLERÝ 

32- BATI VE ORTA AVRUPA'DA YAÞAYAN TÜRKLER 

33- FÝNLANDÝYA TÜRKLERÝ 

34- SAHA TÜRKLERÝ

35- DOÐU SÝBÝRYA TÜRKLERÝ 

36- TOBOL TÜRKLERÝ 

37- TATAR TÜRKLERÝ

38- BAÞKURT TÜRKLERÝ 

39- MÝÞER TÜRKLERÝ 

40- NOGAY TÜRKLERÝ 

41- STAVROPOL TÜRKLERÝ

42- GÜNEY AZERBAYCAN TÜRKLERÝ 

43- IRAK TÜRKLERÝ 

44- SURÝYE TÜRKLERÝ

45- HORASAN TÜRKLERÝ (TÜRKMENLERÝ) 

46- AFGANÝSTAN TÜRKLERÝ 

47- TACÝKÝSTAN TÜRKLERÝ 

48- KAÞGAY TÜRKLERÝ

49- HAMSE TÜRKLERÝ

50- MOÐOLÝSTAN HOTUN TÜRKLERÝ 

51- MOÐOLÝSTAN KAZAK TÜRKLERÝ 

52- ABD VE KANADA'DA YAÞAYAN TÜRKLER 

53- AVUSTURALYA'DA YAÞAYAN TÜRKLER

 54-ÞOR TÜRKLERÝ

55- KARAKALPAKLAR

56- TELEÜT TÜRKLERÝ 

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

13/11/2007 · Kategori: Harita ve Bayraklar

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

13/11/2007 · Kategori: Harita ve Bayraklar

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

13/11/2007 · Kategori: Harita ve Bayraklar

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

13/11/2007 · Kategori: Turklerin Tarihi

Büyük Türk Devletleri

Büyük Hun Ýmparatorluðu/M.Ö. 4. asýr - M.S. 48
Avrupa (Batý) Hun Ýmparatorluðu/374-496
Ak Hun (Eftalit) Ýmparatorluðu/4. asýr sonlarý - 577
Birinci Göktrük Ýmpararorluðu/552-582
Doðu Göktürk Ýmparatorluðu/582-630
Batý Göktürk Ýmparatorluðu/582-630
Ýkinci Göktürk Ýmparatorluðu/681-744
Uygur Ýmparatorluðu/744-840
Avrupa Avar Ýmparatorluðu/6. asýr - 805
Hazar Ýmparatorluðu/7. asýr - 965
Karahanlýlar Devleti/840-1042
Gazneliler Devleti/962-1187
Büyük Selçuklu Devleti/1038-1194
Harezmþahlar Devleti/1097-1231
Osmanlý Devleti/1299-1922
Timurlular Devleti/1370-1506
Bâbürlüler (Gürgâniyye) Devleti/1526-1858

Devletler

Kuzey Hun Devleti/48-156
Güney Hun Devleti/48-216
Birinci Chao Hun Devleti/304-329
Ýkinci Chao Hun Devleti/328-352
Hsia Hun Devleti/407-431
Kuzey Liang Hun Devleti/401-439
Lov-lan Hun Devleti/442-460
Tabgaç Devleti/386-557
Doðu Tabgaç Devleti/534-557
Batý Tabgaç Devleti/534-557
Doðu Türkistan Uygur Devleti/911-1368
Liang Þa-t'o Türk Devleti/907-923
Tana Þa-t'o Türk Devleti/923-936
Tsin Þa-t'o Türk Devleti/937-946
Kan-çou Uygur Devleti/905-1226
Türgiþ Devleti/717-766
Karluk Devleti/766-1215
Kýrgýz Devleti/840-1207
Sabar Devleti/5. asýr - 7. asýr arasý
Dokuz Oðuz Devleti/5. asýr sonu - 6. asýr sonu
Otuz Oðuz Devleti/5. asýr sonu - 6. asýr sonu
Basar-Alan Türk Devleti/1380-?
Doðu Karahanlý Devleti/1042-1211
Batý Karahanlý Devleti/1042-1212
Fergana Karahanlý Devleti/1042-1212
Oðuz-Yabgu Devleti/10. asrýn ilk yarýsý - 1000
Suriye Selçuklu Devleti/1092-1117
Kirman Selçuklu Devleti/1092-1307
Türkiye Selçuklu Devleti/1092-1307
Irak Selçuklu Devleti/1157-1194
Eyyubîler Devleti/1171-1348
Delhi Türk Sultanlýðý/1206-1413
Mýsýr Memlûk Devleti/1250-1517
Karakoyunlu Devleti/1380-1469
Akkoyunlu Devleti/1350-1502

Beylikler

Tulûnlular/868-905
Ýhþidîler/935-969
Ýzmir Beyliði/1081-1098
Dilmaçoðullarý Beyliði/1085-1192
Daniþmendli Beyliði/1092-1178
Saltuklu Beyliði/1092-1202
Ahlatþahlar Beyliði/1100-1207
Artuklu Beyliði/1102-1408
Ýnaloðullarý Beyliði/1098-1183
Mengüçlü Beyliði/1072-1277
Erbil Beyliði/1146-1232
Çobanoðullarý Beyliði/1227-1309
Karamanoðullarý Beyliði/1256-1483
Ýnançoðullarý Beyliði/1261-1368
Sâhib Atâoðullarý Beyliði/1275-1342
Pervâneoðullarý Beyliði/1277-1322
Menteþeoðullarý Beyliði/1280-1424
Candaroðullarý Beyliði/1299-1462
Karesioðullarý Beyliði/1297-1360
Germiyanoðullarý Beyliði/1300-1423
Hamidoðullarý Beyliði/1301-1423
Saruhanoðullarý Beyliði/1302-1410
Aydýnoðullarý Beyliði/1308-1426
Tekeoðullarý Beyliði/1321-1390
Eretna Beyliði/1335-1381
Dulkadýroðullarý Beyliði/1339-1521
Ramazanoðullarý Beyliði/1325-1608
Doburca Türk Beyliði/1354-1417
Kadý Burhaneddin Ahmed Devleti/1381-1398
Eþrefoðullarý Beyliði/13. asýr ortalarý - 1326
Berçemeoðullarý Beyliði/12. asýr
Yarluklular Beyliði/12. asýr

Atabeylikler

Böriler/1117-1154
Zengîler/1127-1259
Ýl-Denizliler/1146-1225
Salgurlular/1147-1284

Hanlýklar

Büyük Bulgarya Hanlýðý/630-665
Ýtil (Volga) Bulgar Hanlýðý/665-1391
Tuna Bulgar Hanlýðý/981-864
Peçenek Hanlýðý/860-1091
Uz Hanlýðý/860-1068
Kuman-Kýpçak Hanlýðý/9. asýr - 13. asýr
Özbek Hanlýðý/1428-1599
Kazan Hanlýðý/1437-1552
Kýrým Hanlýðý/1440-1475
Kasým Hanlýðý/1445-1552
Astrahan Hanlýðý/1466-1554
Hive Hanlýðý/1512-1920
Sibir Hanlýðý/1556-1600
Buhara Hanlýðý/1599-1785
Kaþgar-Tufan Hanlýðý/15. asýr baþlarý - 1877
Hokand Hanlýðý/1710-1876
Türkmenistan Hanlýðý/1860-1885

Cumhuriyetler

Âzebaycan Cumhuriyeti/1918-1920
Batý Trakya Türk Cumhuriyeti-I/31 Aðustos 1913
Batý Trakya Türk Cumhuriyeti-II/1915-1917
Batý Trakya Türk Cumhuriyeti-III/1920-1923
Türkiye Cumhuriyeti/1923-...
Hatay Cumhuriyeti/1938-1939
Kuzey Kýbrýs Türk Cumhuriyeti/1983-...
Âzerbaycan Cumhuriyeti/1991-...
Kazakistan Cumhuriyeti/1991-...
Kýrgýzistan Cumhuriyeti/1991-...
Tacikistan Cumhuriyeti/1991-...
Özbekistan Cumhuriyeti/1991-...
Türkmenistan Cumhuriyeti/1991-...

 

///////alýntýdýr/////

 

///////alýntýdýr/////

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

19/9/2007 · Kategori: Dogu Turkistandan Haberler

HABER

DÜNYA          18.09.2007 10:09

                       

ABD'nin Çin'den Talebi

ABD Temsilciler Meclisi,4 Uygur Türkü'nün serbest býrakýlmasýný istedi

TÜM HABERLER

Amerikan Temsilciler Meclisi, Çin Halk Cumhuriyeti'nden hapis cezasýna çarptýrdýðý 4 Uygur Türkü'nü serbest býrakmasýný talep eden bir karar aldý.

 

Uygur Türklerinin liderlerinden Rebiya Kadir'in oðullarýndan birinin 9 yýl hapis cezasýna çarptýrýldýðý, 2 oðlunun da vergi kaçýrmaktan tutuklu bulunduðu, bir baþka Uygur Türkü olan Kanada vatandaþý Hüseyin Celil'in de terörizm suçlamasýyla ömür boyu hapse mahkum edildiði bildiriliyor.

 

Sözkonusu 4 kiþinin serbest býrakýlmasýný isteyen Temsilciler Meclisi, Çin Halk Cumhuriyeti'ne "Uygur Türkleri'nin diline, kültürüne ve dinine yönelik baskýlara son verilmesi" çaðrýsýnda da bulundu.

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

19/9/2007 · Kategori: Dogu Turkistandan Haberler

TÜRKÝYE DEVREYE GÝRSÝN ÇAÐRISI

Hüseyin Celil'in yargýlandýðý süre içinde Kanada'da çeþitli gösteriler ve toplantýlar yapýlmýþtý. Celil'in ailesi, ömür boyu hapis kararýnýn alýnmasýna Kanada hükümetinin aðýr kalmasýnýn neden olduðunu belirtiyor. Hüseyincan Celil'in eþi Kamile Telendibaeva da Türk hükümetinden acilen devreye girerek suçsuz eþini kurtarmasýný istedi. Telendibaeva, 'Eþimin serbest býrakýlmasý için çýrpýnýyorum. Bu konuda yardýmý olabilecek herkesi bir þeyler yapmaya çaðýrýyorum' dedi. Uluslar arasý Af Örgütü, Kanada yönetimini gerekli giriþimde bulunmamakla suçluyor.

 

Yeniþafak

@ Cumartesi, Nisan 21, 2007 

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

19/9/2007 · Kategori: Makale Yorum

TÜRKÝYE-ÇÝN ÝLÝÞKÝLERÝNDE

DOÐU TÜRKÝSTAN MESELESÝ

Çin ile iliþkilerin, eþitlik, baðýmsýzlýk, toprak bütünlüðüne ve egemenliðe saygý, iç iþlerine karýþmamak ve ortak yarar temelinde geliþtirilmesi, Türkiye’nin samimi isteðidir. Zira bu temenniler Türk dýþ politikasýnýn omurgasýný teþkil etmektedir. Bununla birlikte Türkiye Cumhuriyeti’nin Diplomatik iliþkilerde bulunduðu ülkelerden  ayný samimi yaklaþýmlarý beklemesi doðal karþýlanmalýdýr.

Türkiye-Çin arasýndaki diplomatik iliþkilerin, karþýlýklý ziyaretler düzeyine gelmesi seksenli yýllarý bulmuþtur. Fakat gerçekleþen ziyaretler sýrasýnda ne yazýk ki Çin Halk Cumhuriyeti, Türkiye’yi sürekli olarak Doðu Türkistan sorununun dýþ destekçisi olarak göstermiþtir. Bu çerçevede karþýlýklý gerçekleþen üst düzey ziyaretlerde sürekli Doðu Türkistan sorunu gündeme getirilmiþ ve ikili iliþkilerin geliþmesinin ön þartý olarak ortaya konulmuþtur.

Çin Hükümeti nedendir bilinmez, bölgede uyguladýðý politikalarý dikkate almadan, bu problemi sürekli Türkiye’de aramaya ve her fýrsatta dile getirmeye çalýþmýþtýr.

Geçen süre içersinde deðiþen tek þey, Çin yönetiminin 11 Eylül süreci sonrasýnda Doðu Türkistan meselesine iliþkin tanýmlamalarýnda meydana gelmiþtir. Daha önce Doðu Türkistan’daki Uygur olaylarýný “Pantürkist” bir tehdit olarak tanýmlayan Çin yönetimi, 11 Eylül saldýrýlarý sonrasýnda, konjöktüre uygun yeni çerçeve belirlemiþtir. Uluslar arasý siyasi güçlerin desteðini almak amacýyla Çin yönetimi bu kez, Doðu Türkistan meselesini, Taliban ve El Kaide gibi uluslar arasý Ýslamcý örgütlerle irtibatlý “Panislamist” bir terör hareketi þeklinde tanýmlamaya baþlamýþtýr.

          Bu yeni tanýmlamanýn Çin-Türkiye iliþkilerine yansýmasýný beklemek elbette doðal ancak henüz böyle bir geliþmenin olmadýðýný, Çin’in hala “Pantürkist” tehdit söylemiyle Türkiye’de yaþayan Doðu Türkistan’dan Türkiye’ye göç etmiþ grup üzerindeki baskýlarýndan anlayabiliyoruz.

          Ankara’da ODTÜ‘de “Bahar Þenlikleri” adý altýnda kutlanan mezuniyet töreni sýrasýnda, okulda öðrenim gören yabancý öðrencilerin kendi kültürlerini sergilemeleri amacýyla oluþturduklarý standlarý gezerken, Doðu Türkistanlý Uygur öðrencilerin de açtýklarý standý gördük. Ancak ilginç bir durum hemen dikkatimizi çekti. Her stantta ülke bayraklarý yer almasýna raðmen Uygur Türkü öðrencilerin standýnda olmasý gereken ve Doðu Türkistan’la özdeþleþtirdiðimiz “Gök Bayrak”ýn olmadýðýný, masanýn alt taraflarýna adeta gizlenmiþ/saklanmýþ þekilde bulundurulduðunu gördük. Bunun nedenini sorduðumuzda ise öðrenciler, Gök Bayraðýn asýlmasýnýn Çinli yetkililerce ODTÜ yönetiminin aranarak engellendiðini, bunun gibi birçok etkinlikte Gök Bayraðý asamadýklarýný, zira Çin B.Elçiliði çalýþanlarýnýn direkt etkinliðin gerçekleþtirileceði kurumun veya bölgenin idarecilerini arayarak uyarýda bulunduklarýný, kendilerinin de Türkiye’ye Çin nezdinde sýkýntý vermemek için bayraðý asmadýklarýný söylediler.

          Anlatýlanlardan 1965 yýlýnda toplu þekilde Türkiye’ye göç eden Doðu Türkistanlý Uygur Türklerinin, Türkiye’deki kültürel etkinliklerinin bile yoðun baský ile karþý karþýya kaldýklarýný öðreniyoruz. Gazi Üniversitesi gibi “Yerli” ve “Milli” bir üniversitenin, düzenlenen bir konferans için tahsis edilen binanýn kapýlarýný kapatarak her hangi bir açýklama yapmamýþ olmasý da  endiþe verici diðer bir geliþme. Peki Türkiye’de yaþayan Doðu Türkistanlý Uygur Türkleri gerçekten Çin’de faaliyet gösteren siyasi gruplarla irtibatlý mý veya son dönem itibariyle söylendiði gibi Ýslamcý/þeriatçý yapýlara mý mensuplar?..

          Türkiye’de yaþayan Doðu Türkistanlý Uygur Türkleri 1965’li yýllarda Türkiye Cumhuriyetinin aldýðý bir kararla Pakistan’dan toplu þekilde Türkiye’ye göç etmiþler. Yaklaþýk 300 kiþilik bir grup halinde Kayseri’ye yerleþtirilen Doðu Türkistanlý Uygurlar burada Hoca Ahmet Yesevi mahallesinde yaþamaya baþlamýþlar. Geçen süre zarfýnda Doðu Türkistanlý Uygur Türkleri, içersinde yaþadýklarý “Ana Üst Kültürel Sistem” olan “Türkiye Türklüðü”ne entegrasyonlarýný tamamlamýþ durumdalar. Bazý kültürel özellikleri dýþýnda Kayserili bir Türkiye Türkünden farklarý yok. Özellikle eðitimle kazandýklarý statüler sonucunda gerçekleþtirdikleri karýþýk/karma evliliklerle Türkiye Türklüðünün bir parçasý haline gelmiþler.

Siyasi kimliklerine gelince, öyle iddia edildiði gibi aþýrý bir dini yapýlanmalarý veya bu gibi yapýlanmalarla iliþkileri de yok. En azýndan laik ve demokratik Türkiye Cumhuriyetinin varlýðýna inanmýþ, Atatürk cumhuriyetine ve ilkelerine gönülden baðlý insanlar. Tamamýna yakýný aþýrýlýklarýn fayda getirmeyeceðine inanmýþ. Hatta Çin dýþýnda yaþayan Uygurlarý örgütleyen, para yardýmý yapan, “Sürgünde Uygur Hükümeti” kuran ABD’ye karþý hisleri bile Türkiye Türkleri ile paralel. Yani K.Irak’taki geliþmeler nedeniyle ABD’den hoþlanmýyorlar. Toplu olarak deðerlendirildiðinde Türkiye’deki D.Türkistanlý Uygur Türkleri, bilinen diaspora özellik ve tutumlarýný sergilemiyorlar.

Tabidir ki Doðu Türkistanlý bir Uygur Türkü olarak, Çin sýnýrlarý içersinde yer alan geçmiþteki vatanlarýna iliþkin duygularý mevcut, ancak bu hiçbir zaman Türkiye Cumhuriyeti vatandaþlýðýnýn önüne geçmiyor.

Zaman zaman Çin’e gidiyorlarmýþ ve oradaki geliþmelerin bir kýsmýndan memnunlar ama hala yolunda gitmeyen þeylerin de olduðunu söylüyorlar. Ýstedikleri yegâne þey Doðu Türkistan’da insan yerine konulmak, insan muamelesi görmek. Kültürlerine, dini inançlarýna ve bu inançlarýn gerektirdiði ritüellere saygý duyulmasýný bekliyorlar. Baðýmsýz bir Uygur devleti iddialarý yok. Orada yaþayan akrabalarý için insan haklarýnýn gözetildiði bir yönetim beklentisini taþýyorlar sadece.

          Durum böyle iken Çin Halk Cumhuriyetinin Türkiye ve Türkiye’de yaþayan D.Türkistanlý Uygur Türklerine yönelik baskýsý ne anlama gelmektedir? Anlamakta zorluk çekiyoruz.

         Batýya açýlma stratejisi olan Çin için Türkiye jeostratejik konumuyla vazgeçilemez bir ülke. Ayrýca enerji alaný olan Orta Asya bölgesindeki Türk cumhuriyetleriyle akbalýk iliþkileri bulunan Türkiye, bahsedilen bölgelerde yapýlacak yatýrýmlar için iyi bir ortak. Þunu da unutmamak gerekir ki; Doðu Türkistan sorununun ortadan kaldýrýlmasý için Türkiye’nin desteði de þarttýr. Çünkü Türkiye Cumhuriyeti, Balkanlardan Orta Asya’ya, Kafkaslardan Ortadoðu”ya kadar uzanan birçok bölgede yaþayan imparatorluk bakiyesi soydaþ ve akraba unsurlar için hala “Manevi  Kýble”dir.

Çin Halk Cumhuriyeti ile iliþkilerde Türkiye’nin çýkarlarýna gelince; kabul etmek gerekir ki  Çin büyük bir ülkedir ve BM Güvenlik Konseyinin üyesidir. Bu itibarla Türkiye açýsýndan sorunlu konularda (PKK, KKTC vb.) Çin’in uluslar arasý siyasi gücünden istifade etmek Türkiye’nin yararýnadýr.

Ayrýca her ülkenin ihtiyacý olduðu gibi, Türkiye’nin de kendisine manevra kabiliyeti saðlayacak unsurlara ihtiyacý vardýr. Bu açýdan Sovyetler Birliðinin daðýlmasý sonrasýnda tek kutuplu siyasi güç haline gelen ABD’nin muhtemel uygulamalarýna karþýlýk Türkiye’nin de geliþtirebileceði ittifaklarý bulunmalýdýr. Unutulmamalýdýr ki 2030’lu yýllarda Çin ekonomik gücü, dünya ekonomi sýralamasýnda ABD’den önce yerini alacaktýr.

          Bu açýlardan Türkiye-Çin iliþkilerinin geliþtirilmesi her iki ülkenin de menfaatine olacaktýr. Bunun için gereken öncelikli hususlardan birisi; Doðu Türkistan meselesinin ikili iliþkilerin geliþtirilmesine ön koþul yapýlmadan dikkatlice ele alýnmasýdýr. Hatta belki de Doðu Türkistanlý Uygur Türklerinin iki ülke arasýnda bir köprü iþlevi görebileceði, bugüne kadar yapýlanýn aksine, iliþkilere olumlu bir katký yaratacak unsur olabileceði düþünülmelidir.

                                                           Erdoðan ILGAZ

                                                    eilgaz@globalyorum.com

 

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

19/9/2007 · Kategori: Makale Yorum

Erciyes Üniversitesi

Yayýnlarý No.25 

DOÐU TÜRKÝSTAN’IN (DÜNÜ VE BUGÜNÜ) 

TERCÜME: MEHMET CANTÜRK 

KAYSERÝ-1991

ÖNSÖZ 

         Elinizdeki þu kitapçýk en eski Türk yurtlarýndan olan Doðu Türkistan’ý dünü ve bugünüyle tanýtmak gayesiyle hazýrlanmýþtýr.Ýçerisinde bu anayurt parçasýnýn zanaatý,ticareti,ekonomisi ve coðrafyasý yer almakta,ayrýca tarih içerisinde uðradýðý istilâlar ve  bunlara karþý oradaki öz kardeþlerimizin pek çok mahrumiyetler ve entrikalar içerisinde mücadeleleri anlatýlmaktadýr.Dünyanýn sosyal buhranlarla çalkalandýðý þu günlerde oradaki kardeþlerimizin çektiði sýkýntýlar,ibret dersi verecek sahnelerle doludur.

          Bu eser,Mýsýr’da Dâru’l-Envâr matbaasýnda basýlmýþ olan tarihsiz Arapça yazýlý aslýndan Doðu Türkistan Kültür ve Dayanýþma Derneði Baþkaný Mehmet CanTürk tarafýndan tercüme edilmiþtir. Mütercim hâlen Erciyes Üniversitesi Ýlâhiyat Fakültesi Kütüphanesi’nde hizmetlerine devam etmektedir.Daktilosu ve tashihleri ise Türk Dili okutmaný Mustafa Asian tarafýndan yapýlmýþtýr.

         Kitabýn yazarý Mehmet Emin Buðra Han,Doðu Türkistan’ýn kuzey taraflarýndan yer alan Hoten,Kaþgar ve Yarkent vilayetlerindeki milli müdafaanýn gözü pek lideridir.Ayný zamanda müderrislik yapmýþ kýymetli bir alimdir.Doðu Türkistan’ýn eski genel valisi ve Þarki Türkistan kurtuluþ partisinin de baþkanýdýr.

         Yýllardýr hürriyet ateþi ile gönülleri daðlanan ve þu günlerde yavaþ,yavaþ baðýmsýzlýklarýný kazanmakta olan çeþitli Türk illerinin bu yönde attýklarý her adým,Doðu Türkistan için beslenen ümitleri arttýrmakta,onlarýnda istiklâl mücadelesini kuvvetlendirmektedir.

            Doðu Türkistan’ýn Coðrafi Konumu:

Doðu Türkistan 73.-99. boylamlarý ile 35.-44. enlemler arasýnda bulunan geniþ topraklara sahip bir ülkedir.Doðudan Çin ve Moðolistan,Kuzeyden Batý Türkistan,Batýdan Afganistan ve kýsmen Batý Türkistan,Kuzeyden Keþmir ve Tibet’le komþudur.Çinliler kendi dillerince Sinkian demektedirler.Bu «yeni topra» «yeni müstemleke» manasýndadýr asýl ismi ise DOÐU TÜRKÝSTAN’DIR.

Yüzölçümü ve Yüzey Þekilleri:

Doðu Türkistan’ýn yüzölçümü resmi kaynaklara göre 1.760.000’dýr km2’dir.Bunun yarýsýndan çoðunu kumsallar ve karlý daðlar ki buralarda pek bitki yoktur.Kalan kýsmý ise soðuk dað eteklerinden ibaret olup hayvan otlamaya elveriþlidir.Etkin tarlalarý ve baðlar ise engin ovalarla akarsu boylarýnda yer alýr.

 Nüfusu:

Resmi istatistiklere dayanmakla birlikte nüfusu 30.000.000 civarýndadýr ve bunlarýn tamamý Müslüman Uygur Türeleri’dir.Bölgenin asil hasipleride bunlardýr.Bunlardan baþka Çin’li göçmenler ile Kara þehir ve Manas etrafýnda yerleþmiþ Moðollarda vardýr.

Ýklimi:

Doðu Türkistan,dünyanýn mutedil bölgelerinden sayýlmakla beraber daðlýk bölgeler ve kuzey taraflarý oldukça soðuktur.daðlýk bölgelere kar ve yaðmur çok yaðar.Düz ovalarda ise yaðýþlar azdýr.          

Ekonomik Durum:

Doðu Türkistan bir tarým bölgesidir. Buðday,arpa,pirinç,darý ve benzeri gýda maddelerinin tümü;ayrýca pamuk ve yaðlý hububat yanýnda çeþitli meyveler de yetiþtirilmektedir. kendi sâkinlerinin gýda ihtiyacýný karþýladýðý gibi,dýþ ülkelere de ihracat yapabilmektedir.Bu bölgede Türk boylarýndan Kazak ve Kýrgýzlar hayvancýlýkla meþguldürler.Resmi istatistiklere göre 20.000.000 büyük baþ hayvancýlýk bulunmaktadýr.

Zenaat:

Zenattlarin hepsi el ile yapýlan cinstendir.Sadece 1 pamuk ve 1 de  deri fabrikasý varýdýr.El tezgâhlarýnda dokunan ipekli dokumalar ve seccâdeler bunlarýn baþýnda gelir.Tamamý ihraç edilir.

Ticaret:

Doðu Türkistan ahalisinin bir kýsmý dýþ ticaretle meþguldür.ihrâcât yapýlan ülkelerin baþýnda Hindistan,Pakistan,Çin ve Rusya gelir.Pamuk,yün,deri,karýda zikredilen ülkelere ihraç edilen mallarýn önemlileridir.Bu ülkelerden de kumaþ,makine,þeker,çay,ilaç ve boya gibi ihtiyaç maddeleri satýn alýnmaktadýr.Bahsettiðimiz ticaret de devlet eliyle deðil,bu ülkelerden gelen tüccarlarla Doðu Türkistanlý tüccarlar arasýnda yapýlmaktadýr.

Madenler:

Doðu Türkistan Asya ülkeleri arasýnda kýymetli madenler yönünden baþta gelir.Bu madenler arasýnda gümüþ, altýn, uranyum, volfram, plâtin, petrol, demir, kömür, kükürt ve bakýr sayýlabilir. 1940’lý yýllarda Ruslar doðu Türkistan’daki uranyum,volfram ve petrol madenleri ülkelerine alabildiðine taþýmýþlardýr.

GEÇMÝÞ TARÝHÝ

Binlerce yýldan beri ýssýz kalan çöllerin ve kumsallarýn altýndan çýkarýlan eski eseler,Türkistan’ýn tarih öncesinden bu yana yeþilliklere ve mamur þehirlere sahip olduðunu  göstermektedir.Tarihçilerin ve eser sahibi araþtýrmacýlarýn ortak kanaati de bu topraklarýn tarihin doðusundan  bu yana Türk boyunun yerleþim yeri olduðu doðrultusundadýr.Bunlar köy ve þehir halký hanlýklar þeklinde hükümet teþkilatlarý vardý.M.Ö 13.asýrdan itibaren ise büyük devlet sýfatýyla  bu hanlýklarýn birleþikleri görülür. Bu Hintlilerce “TRUÞKA” Ýranlýlarca “SAKA” ve yunanlýlarca “ÝSKÝT” diye bilinen Türk devletidir.M.Ö 5. asýrda bu devlet zayýflamýþ,yine bir takým hanlýklara bölünmüþtür.Ýskender’in istilâsý ile bu parçalanmalar daha da artmýþtýr.M.Ö 158 senesinde Doðu Türklerinden “HUN DEVLETÝ” Çinliler üzerinde galip gelerek ortaya çýkýnca bütün bu hanlýklar top yekûn  Hun Devleti’ne itaat etmiþlerdir.M.S 45 senesinde Hunlar birbirine düþman iki devlet þeklinde parçalanýnca bu,Çinliler için büyük bir fýrsat oldu ve iki Hun devletinin üzerine gözleri dönmüþ bir þekilde hücuma baþladýlar. M.S 93 senesinde de Türkistan’ý resmen istilâ ettiler.Çinlilerin bütün hilelerine raðmen,32 sene devam eden bu harp Kanýk Han’ýn imdâda yetiþmesiyle sonuçlandý ve Türk hakaný Bumin Han,555 senesinde Tatar Devletini kendine ilhak edince Türkistan hükümdarlarý (hanlarý), ona itaat ettiler.Bu devlet de 610 senesinde yok oldu.Bu sebeple Çinliler 22 sene müddetle Türkistan’ý emirleri altýna aldýlar.Daha sonra Türkistan hükümdarlarýyla Tibet Hükümdarý yeminleþerek Çin ordularýný kovdular ve istiklâllerini kazandýlar.650 senesinde Ýlteriþ Han baþkanlýðýnda Türk devleti ikinci defa,Türk hanlýklarýný kendine itaata mecbur tuttu ve buda 718 senesinde inkýraza uðradý.Ýslam ordusuna karþý Batý Türkistan’ý müdafaa etmekle meþhur Han Türkeþ (Solu Han)’in baþkanlýðý altýnda istiklâllerini  tekrar kazandýlar.748 senesinde Han Türkeþ öldürülünce Türkistan hanlýklarý arasýndan ihtilâf meydana geldi.Çinliler bu fýrsatý da deðerlendirdiler ve Türkistan’ý 758 senesinde tekrar istilâ ettiler.Bunun üzerini de Türk hanlarý da Çin’e karþý birleþtiler ve meþhur Ebâ Müslim Horasanî’den yardým istediler.O da Arap komutan Zeyyad Ýbni Salih komutasýnda 20.000 kiþilik bir orduyla yardýma koþtu.Hicri 146,miladi 764 senesinde Çinlileri alabildiðinde kýrdýlar.Türkistan istiklâline kavuþtu.Abbasi halifeleri ve Türkistan hanlarý arasýnda dostluk ve alakâ kuruldu.Batý Türkistan ulemasýnýn davetiyle Ýslamiyet Türkistan’da yayýldý.Miladi 9,asrýn baþlarýnda Doðu Türkistan hanlarý Kaþgar Han’ýn bayraðý altýnda birleþtiler ve Karahanlý devleti teþekkül etti.Büyük Alim Ebü’n Nasr Sâmani’nin 332 hicri senesinde teþebbüsüyle Satuk Buðra Han Ýslamiyet’i kabul etti.Bundan sonra Satuk Buðra Han savaþlarýyla Ýslâmiyet bütün Türkistan’da yayýldý.Ýki oðlu Musa Buðra Han ve Harun Buðra Han da babalarýnýn yolunda gittiler.batý Türkistan’ý kendi ve toruncu Yusuf kadir han’ýn topraklarýna ihlal ettiler.Sibirya,iç Moðolistan ve Çin’e kadar  uzanan topraklardaki bütün Türk boylarý islamý yaymak ülküsünü gönülden benimsediler.Bölge müstakil kaldý.1032 senesinde 5 devir Türk hakimiyeti Ýslam kültürünü ileri götürmek  suretiyle hüküm sürdü.Bu uzun müddet zarfýndaki hadiseleri beyan etmeye kalkarsak söz uzar.Ancak,bu devirde Doðu Türkistan’ýn Altýn devri demekle yetiniyoruz.Doðu Türkistan için buna benzer bir devir ne önce yaþanmýþtýr,ne de bundan sonra da yaþanacaktýr.

Hicri 1178 senesinde Çinliler yeni bir fýrsat kollayarak Doðu Türkistan’ý istila ettiði vakit yýkým,kan dökme ve duraklama devri  baþlamýþtýr.Zira Çin ordusu yurdunu müdafaa eden ve dini haklarýný koruyan insanlardan 1 milyon 100 bin kiþiyi katletmiþ,22 bin kiþiyi de Çin’e sürgün etmiþtir.bu husus Pekin’de mevcut bulunan resmi kaynaklarda da mevcuttur.Medreseler kapatýlmýþ, ulema öldürülmüþ ve halk arasýnda nüfuzlu kiþiler ortadan kaldýrýlmýþtýr.Topraklar Çinlilere ve onlara yataklýk eden hainlere pay edilmiþ,bundan daha kötüsü Çinli istilacýlar yerli halký giyim-kuþam ve konuþmada Çin’i taklide mecbur tutmuþlardýr. Bundan maksatlarý milli ve dini þuuru imha etmektir ki bunlarýn her ikisi de vatan müdafaasýnýn temelini teþkil eder.Yine bu iki deðer kölelik ve müstemlekecilik aleyhine ayaklanmasýnýn da esasýdýr.

Doðu Türkistan ahalisi bu mezalim karþýsýnda zaman,zaman ve ölüm kalým mücadelesini þerefle devam ettirdiler.Bu mücadele 1370 hicri senesinde Çin Ordusu Doðu Türkistan’dan sürünceye kadar devam etmiþtir.Ondan sonra büyük bir Ýslam devleti teþekkül ettirilmiþ o devleti Osmanlý imparatorluðu (Sultan Abdülaziz),Ýngiliz hükümeti ve Rus çarlýðý tanýmýþlar;hatta Çin’in zalim idarecilerinden tahribatýmý telafiye çalýþmýþlardýr.Talihsizliðe bakýn ki Yakup Han aniden vefat etmiþ,evlatlarý arasýnda taht kavgasý baþlamýþ hudutta zaten böyle bir fýrsat gözetleyen Çin ordusu Türkistan’ý tekrar iþgal etmiþtir.Hudutlar korumasýz veliahtlarda taht ve makam kavgasýnda iken Çinliler hiçbir zorlukla karþýlaþmadan Doðu Türkistan’ý ele geçirmiþleridir.Bu defa Çin’in siyaseti önceki istilalardaki siyasetinden bambaþka olmuþtur.Çünkü siyasetini korkutma ve tehdit yerine hile ve vatan sevgisini körelemeye yöneltmiþtir.Geçmiþte yaptýðý haksýzlýklar konusunda bazý itiraflarda bulunup suret-i haktap görünerek ulemâ,þeyh ve zenginliklerin kazanmayý hedef tutmuþtur.Þer’î mahkemeleri serbest býrakmak,nüfuzlu kimselere makam ve mansýp vermek ile ticaret serbestliði de bunlar arasýndaydý.Bu oyunlara kanan zavallý büyükler düþmaný güçlendirmekten baþka hiç bir fayda da elde edememiþlerdir. Çünkü siyasî bir harekete giriþeni ya ibret-i âlem olacak bir cezaya çarptý­rýyor,ya da ispiyonculuk yaptýrýyordu. Kendilerine kar­þý koyabilecek kiþileri ya öldürüyor ya da sürgün edi­yorlardý. Bu sebeple dünya ilim nurlarýyla aydýnlanýp hürriyet izzetiyle yaþayarak yabancý boyunduruðundan kurtulmuþken, Doðu Türkistan ahalisi cehalet çuku­runda ve esaret zilletinde kalmýþtýr.

Doðu Türkistan'ýn mücahit liderlerinden merhum Mehmet Emin Buðra Han'ýn bu konudaki fikirlerini dinleyelim :

«Doðu Türkistan 1932 yýlýnda baþtan baþa ayaklan­dý. Ben Hoten ve Yarkent bölgelerindeki ayaklanmanýn lideriydim. Baþkent Urumçi'den baþka bütün þehirler bizim elimize geçmiþti. Cumhuriyet þeklinde muvakkat bir hükümet kurmuþtuk. Hemen,hemen hükümet mer­kezi Urumçi'yi de ele geçirecektik. Çin hükümeti o sý­ralarda çok çetin bir iþle meþguldü. Zira komünist çete­ler Çin'de zorlu bir ihtilâle giriþmiþ, Japonlarýn Çin'e saldýrýsý da kesinlik kazanmýþtý. Bu sebeple Çin hükü­meti Doðu Türkistan ayaklanmasýna karþý hiç bir þey yapmaya kadir deðildi. Önemli bir tehlike baþ gösterdi. Yaný baþýnda müstakil bir devlet kurulmasýndan dola­yý Rusya'nýn korkusu. Zira Doðu Türkistan Türkleri­nin istiklâlinin Rus esareti altýndaki Batý Türkistan'a örnek olmasý onlar için büyük bir tehlikeydi. Çünkü her iki Türkistan’ýn ahalisi de bir tek dine ve bir tek kültüre sahipti. Bir tek dille konuþuyorlardý: TÜRKÇE. Bu sebepten Ruslar, Doðu Türkistan'daki Millî hareketin Ba­tý Türkistan'a sýçramasýndan korkuyorlardý. Ruslarýn Doðu Türkistan’daki millî harekete müdahalesinin sebe­bi de buydu. Doðu Türkistan’ýn tabiî zenginlikleri de uzun zamandan beri zaten istilâ emellerini tahrik edi­yordu. Bundan dolayý Doðu Türkistan'ý istilâ için fýrsat kolluyorlardý. Ne zaman ki Ruslar Doðu Türkistan konusunda Çin'i eli ayaðý baðlý gürdü, avýn tuzaða düþtü­ðünü .hissetti. Derhal Ürümçi’de muhasara altýnda bulu­nan Çinli komutana yardým etmek teklifinde bulundu. Komutan da bunu þükranla kabul etti. Bu sebeple Rus ordusu uçaklarýyla, tanklarýyla her taraftan Doðu Türkistan’a girmeye baþladý. Büyük çarpýþmalar sonunda ayaklanmalarý bastýrdý ve Doðu Türkistan'ýn bütün si­yasî ve ekonomik hayatýný eline geçirdi.»

RUS MÜDAHALESÝNDEN MÜÞAHEDE ETTÝÐÝM HADÝSELER

Genel vali Cin Þurin, Rus hükümetinin yardým tek­lifini kabul etti. Kendisi ayný zamanda Türkistan'daki Çin ordusunun da komutanýydý. Ruslarla bir kaç mad­delik bir muahede imzaladý. Bu muahedenin en önemli iki maddesi þunlardýr :

1— Petrol ve maden yataklarý dahil Türkistan'da­ki bütün tabiî zenginlikler Ruslara teslim edilecek.

2— Türkistan’ýn bütün ticareti Ruslarýn kontrolün­de olacak.

Buna karþýlýk olmak üzere Ruslar Çinlilere 10 uçak, bir kaç tank ve çok miktarda silâh vereceklerdi.

Ruslar,Çin merkezî hükümeti razý olmadýðý takdir­de Cin Þurin'in bu muahededen cayabileceðin de tahmin etmiyor deðildi. Çünkü Cin Þurin komünist Deðil­di, O zaman Sin Si Þey, bir ihtilâlle Cin Þurin'i al aþaðý etti. Sin Si Þey komünistti. Cin Þurin,Çin'e doðru çekil­di, yerine Sin Si Þey geçti. Ruslar, Rus ve Çin askerle­rinden meydana gelen,iki fýrka teþkil ettiler.Çin fýrka­sýný daha önceki Çin - Japon savaþýndan Rusya'ya kaçan Çinli askerler meydana getiriyordu. Bu iki fýrkanýn be­raberinde çok sayýda uçak ve. tank da vardý. Rus kuvvet­leri yurt içindeki ayaklanmalarý bastýrdýktan sonra adý geçen Çin fýrkasý Sin Si Sey'in askerleriyle birleþti. Rus fýrkasý da Çin hududuna yakýn bulunan Kumul þehrine yerleþti. Bu ise Doðu Türkistan ve Çin alâkasýný kes­mek içindi. Bahsettiðimiz gibi, baþtaki kukla idarecile­rin de bilgisi dahilinde olmak üzere Rus askerleri bütün devlet dairelerini gayri resmî olarak idaresi altýna aldý. Þöyle ki: Her daireye «müþavir» veya «mütehassýs» adýyla bir Rus tayin edildi. Rus generallerinden Malin-kof ve Fidin, genel vali Sin Si Sey'e müþavir oldular ki hükümet iþlerinde istedikleri gibi tasarruf etmek hakký­na sahiptiler. 'General Rabalkin ve general Kot sof Kaþgar'da askerî müþavirlik yapmaya baþladýlar. General Diyokof Aksu vilâyetinde askerî müþavir oldu. General Isçif, general Sefranof ve 20 Rus zabiti Harp Okullarýn­da ve Ürümçi’de askerî dairelerde hasta hanelerde, ulaþým merkezlerinde, Bayýndýrlýk teþkilatýnda ve pet­rol iþletmelerinde yerleþtiler. Bunlarýn baþlarýnda dok­tor Corafilof ve doktor Libin bulunuyordu. Sivil polis memurlarýnýn da sayýsý epey fazlaydý. Baþlarýnda Mev-lânof, Abdülkadir, Hâþim ve Said adlý ajanlar bulunu­yordu.Bunlar bütün Doðu Türkistan þehirlerinde gizli polis teþkilâtýný kurdular ve Rusya'dan gelen gazete ve mecmualar daðýtýlmaya baþlandý. Mahallî gazetelerin baþýna da Rusya'dan gelen komünist yazarlar yerleþti­rildi. Bunlar arasýnda Mensur ve arkadaþlarý ile Taþ­kent, Fergana ve Kazan halkýndan oluþan grup baþta gelmekteydi. Orta ve yüksek öðretimdeki eðitim-öðre­timleri iþleri bunlarýn  elindeydi. Yerli memurlar iþlerini âmirlerin  amirlerine göre yapmak mecburiyetinde idiler. Bu manzara karcýsýnda Türkistan halký general Abdülniyaz  önderliðinde 1937'mayýsýnda ayaklandý. Bu kýyam eylül ayýna kadar devam etti. Rusya'dan korkunç bir hava saldýrýsý baþladý. Yaðdýrýlan bombalar tüyler ürpertici marazalar meydana getiriyordu.

Milletimin bu komünistlerin elinde çektiði   eziyet­lerden bazýlarýný aþaðýya alýyorum :       

l- Yerli memurlardan binlercesi hapsedildi. Bun­larýn çoðu Alman ve Japon sempatizanlýðý veya kapita­list düzen taraftarlýðý ithâmýyla öldürüldü. Ýþin gerçeði ise bunlarýn komünist mezâlimi aleyhinde tavýr koyma­larý ve yapýlan iþkencelerin hafifletilmesini istemele­riydi. O þehitler arasýnda Genel Vali Muavini Hacý Hoca Niyaz, Bayýndýrlýk Bakaný Yunus Bey, Talim Terbiye Veziri Molla Abdullah Jandarma Komutan Yardýmcýsý Kurban Niyaz, Altay bölgesinin Hâkimi Þerif Han Töre ve daha niceleri vardý.

2- Din âlimlerinden, kültürlü gençlerden, büyük tüccarlardan ve çiftçilerden meydana gelen 300 bin kiþi hapsedildi. Bunlarýn, da yaklaþýk 100 bini hapishane içinde öldürüldü. Þeyh Sabit Damolla, Þeyh Nizâ meddin, Þeyh Muhammed Dursun, Seyyid Ömer, Seyyid Hüseyin, Seyyid Durdu, Hacý Kurban, Seyyid Ýslâm ve emsali daha birçok zevat bunlar arasýndadýr.

3- Zengin ailelerden 10 bin kiþinin mal ve mülkleri müsâdere edildi. Kazak kabileleri baþkaný Emir Elen, Moðol kabileleri baþkaný Emir Mansur, Hasan ve Hüseyin adýndaki ikiz kardeþler bunlardan sadece bir kaçýdýr .Komünist sultasý zayýflayýp Çin merkezi hükü­meti taraftan bir idare teþkil edildi. Bu hükümet yaðmalanan mallarý sahiplerine iade etmek için 1945'te te­þebbüse geçti. Ben de bu mallan iade komisyonunun basýndaydým. O komisyonda 3 sene çalýþtým. Müsadere edilen mal ve mülke ait evraký iyice gözden geçirdim. O mallarýn «kayda geçen bedeli l milyar dolardan faz­laydý. Gayrimenkullarý sahiplerine iade edebildim. Bu gayrimenkullarýn tutarý l milyon dolara yakýndý. Ta­þýnabilen mal ve nakit paralar ise komünistlerin elinde kalmýþtýr.

4-Din ve millî kültürümüze verdikleri zarara ge­lince :

 Cami ve medreseleri müsadere ettiler ve kapattýlar. Buralarý askerî kýþla, hububat ambarý veya hapishane olarak kullandýlar. Tarih kitaplarýný ve millî edebiyatý­mýza ait bütün kýymetli eserlerimizi yaktýlar. Þeref timsâ­limiz olan eski yapýlarýmýzý yerle bir ettiler ve komü­nistliði yayan dans kulüpleri kurup buralarý «müstemlekecilere karþý savaþanlarýn sesi» diye adlandýrdýlar. Bütün Türkistanlýlarý bu kulüplere üye olmaya mecbur tuttular ve kabul etmeyenleri müstemlekecilik sempatisiyle itham ederek hapsettiler.

5 - Dînî tedrisat, millî kültür, Türkçe ve Edebiyat derslerini programdan çýkardýlar. Bunun yerine Mark­sizm eðitimi, Çince ve Rusça vs. dersleri yerleþtirdiler.

6 - Ýktisadî zararlar :

Rus mühendisleri Urumçi'deki bir çok büyük doku­ma fabrikasýný sebepsiz olarak tahrip ettiler. Çünkü bu fabrikalar Türkistan ahalisinin pek çok ihtiyacýný kar­þýlayacak ve oradaki Rus fabrikalarý zarara uðrayacak­tý.

Ticaret sadece iki þirkete teslim edildi. Bunlarýn bi­ri Rus, diðeri yerli idi. Her ikisi de alýþ veriþini sadece Rusya ile yapmak zorundaydý. Yerli tüccarlarýn iþleri tamamen durmuþtu.

7—     Komünistler, siyasî suçlularý göz altýnda tut­mak için Ürümçi’de büyük hapishaneler kurdular. Bun­lar 4 büyük bina halinde olup, 20'þer binden toplam 80bin kiþiyi içine alýyordu.

Buraya kadar yazdýklarým zavallý milletimin sadece 1933 - 1943 devresinde çektiði eziyetlerdir. Almanlar Rusya'ya hücum ettiklerinde Ruslar, Türkistan'dan çe­kilmek zorunda kaldýlar. Bunun yerine Türkistan'a Çin merkezî hükümeti yerleþti. Türkistan'da bulunan Rus sefarethaneleri çeþitli   dolaplar çevirmeye   baþladýlar. Þöyle ki:

1 - 1944'te Ýli vilâyetinde büyük âlim Ali Han Töre komutasý altýnda Çinlilere karþý halk ayaklandý.    Rus hükümeti Doðu Türkistan'a müdâhale için bunu fýrsat bildi. Ali Han Töre'ye yardým teklifinde bulundu. Ayaklanmalara hürriyet ve subaylarýna da askerî eðitim va’d ediyordu. Ali Han Töre de bu teklifi «gelecekte iki mem­leket arasýnda dostluk kurulmasý» þartýyla kabul   etti. General   Belin of   general  Ýshak    ve   general    Kolo­ni!   Mev lânof   baþkanlýðýnda   subay   ve   askerî   teç­hizat   yardýmýnda   bulundular.   Bu   ayaklanma   Tarbaðatay   ve Altay þehirlerine de sýçradý. Bu    þehirlerde böylece kontrolümüze geçti. O zaman Ruslar    Tür­kistan'a Viladimir Istabanoviç ve Corci Mihaloviç baþ­kanlýðýnda siyasî ve idarî elemanlarýný soktular. Bunlar da resmî daireleri ele geçirdiler. Ali Han Töre bu sefer Rusya'dan çokça asker ve siyasî kiþilerin geldiðini gö­rünce korkup sonucun ciddî tehlikeler doðuracaðýný fark ederek sulha yanaþmak zorunda kaldý. Bu   anlaþmanýn temelinde «Çin gözetimi altýnda bir seçimle Doðu Tür­kistan mahallî hükümetinin kurulmasý» vardý. Çin hü­kümeti bu sulhu 1946 mayýsýnda kabul etti ve memleket birazcýk sükûnete kavuþtu.   Fakat Ruslar üç vilâyetten (Ýli, Tarbaðatay, Altay) askerlerini ve adamlarýný çek­memek konusunda ýsrar ediyordu. Ruslar Ali Han Töre­yi kaçýrdýlar. Ali Han Töre'nin hayatta olduðu ve Sibir­ya'ya sürüldüðü haberi yayýldý. Benim oralardan   ayrýl­dýðým günlere kadar Rumlar bu vilâyetleri halen ellerin­
de tutuyor; altýn, uranyum ve volfram   madenlerinden de faydalanýyorlardý.

2 - Adý geçen üç vilâyet halkýný Sovyet tebaasý ol­maya zorladýlar. Sovyet tebaasý olmayan memurlarý iþ­ten el çektirdiler. Hattâ ticaretle uðraþmalarýna da ma­ni olup zelîl ve sefîl bir þekilde yaþamaya mahkûm etti­ler.

3— Diðer vilâyetlerdeki Rus sefarethaneleri de 5. Tabur vasýtasýyla þehirlerindeki halký ayný þekilde zor­ladýlar. Ahaliye gizlice «mallan aralarýnda müsavi ola­rak bölüþtürmek» vaadinde bulundular. Mal ve paradan baþka bir þey düþünemeyen kiþilerden bir çoðu Rus te­baasýna girdiler. Geçen Nisan ayýnda (1945 Nisan'ýnda) polis müdürünün bana gönderdiði beyanâtý okuduðum­da dehþete kapýldým. Zira bu beyanât sadece Ürümçi’de Rus tebaasýna geçenlerin sayýsýnýn 6.200 olduðunu gös­teriyordu.

Þu husus da muhterem okuyucularýn dikkatinden uzak kalmasýn: Geçmiþ iki asýrdaki müstemleke siyase­tinden daha kötüsü (dikkat buyrulsun) 20. asýrdaki Kýzýl Çin siyasetidir.

 RUS - TÜRKÝSTAN MUAHEDESÝ ve BOZULMASI

1946'da Çin hükümeti Sovyetler Birliði'ne iki an­laþma metni sundu. I. si Rusya ve Doðu Türkistan ara­sýnda ticaret anlaþmasý, II. si Türkistan ve Rus þirketle­rinin müþtereken petrol çýkarma anlaþmasýdýr. Buna Rusya tarafýndan hiç bir cevap verilmemiþtir. 1949'da Kýzýl Çin komünistlerinin istilâsý Nanking hudutlarýna dayanýnca, Sovyetler Çin merkezî hükümetine. 3 anlaþ­ma metni göndermek zorunda kaldýlar:

1- Ticarî anlaþma,

2 - Kýymetli madenler ve petrol þirketlerinin antlaþmasý,

3 - Rus ve Doðu Türkistan arasýnda hava taþýma­cýlýðý anlaþmasý. Bu anlaþma metninde çok aðýr þartlar vardý. Öylesine ki bu aðýr þartlarý deðil yeni ve müsta­kil bir hükümet, Çin merkezî hükümeti bile kaldýramaz­dý. Çin merkezî hükümeti kendi zayýflýðýný göz önün­ de bulundurarak Rusya ile iyi geçinmeye mecbur olduðunu hissediyordu.bu sebeple Sovyet heyetiyle antlaþma metnini hazýrlamak için bir komisyon teþkil etti.Ben de Çin heyetinde Türk ahalisini temsil eden bir üye idim.1949 Þubat’ýnýn 10’unda müzakerelere baþladýk.Tartýþmalar Ruslarýn aþaðýdaki þartlarý doðrultusunda devam etti.

Ticaret Üzerine Antlaþma:

1 - Çin Hükümeti Sovyet Ticaret baþkanlýðýna Doðu Türkistan ahalisinden istediði kimseyle ticari muamele yapma hakkýný veriyordu.Ticaret bakanlýðýna da ithâlât ve ihrâcât iþlerine serbestti.

2 - Türkistanlý tacirler,Sovyet ticaret bakanlýðý ile yalnýz Doðu Türkistan topraklarýnda geçemeyeceklerdi.

Petrol Maden Þirketlerinde:

1 - Gümrük resmiyetleri dahili ticaret resmiyetlerinden fazla olamazdý.Rus mühendisleri petrol ve maden arayýp çýkarmada serbest olacaklardý.

2 - Doðu Türkistan  hükümetinin petrol ve maden gelirlerinden kendine düþen hisselerini Sovyetlerden baþkasýna satma hakký yoktu.

3 - Petrol ve maden iþletmelerini Rus hükümetinin tayin ettiði iki kiþi yönetecekti..

4 - Bu antlaþmalarýn süresi 5 yýl idi ve iki þirketinde demir yolu kurma, telgraf  ve telefon hattý çekip iþleme hakký vardý.

 Hava Taþýmacýlýðý Üzerine tartýþma :

1-Þirketin uçaklarý Alma ata, Ýli, Ürümçi, Kumul ve Nanking arasýnda uçabilecekti.

2 - Þirket baþkaný Rusya tarafýndan tayin edilecek ve Ürümçi’de oturacaktý.

3 - Þirketin hizmet süresi 20 yýllýktý. Ne var ki bu aðýr þartlar Doðu Türkistan'ýn iktisadî ve ekonomik si­yasetini tehdit ediyordu. Biz de onu zararý bize en   az olacak þekilde deðiþtirmeye çalýþýyorduk. Böylece müzâ­kereler 6 ay sürdü. Rus heyeti her hangi bir þartý hafif­letmeyi veya deðiþtirmeyi kabul etmiyordu. Çin merkezî hükümetinin resmî bir emriyle Temmuz ayýnýn 10'unda müzâkereler kesildi. Bilâhare bu senenin   haslarýnda Mao'nun Seyfeddin Hâin'le Moskova'yý ziyareti sýrasýn­da, Rus hükümeti eski maddeleri kendi istediði þekilde kabul ettirmeyi baþardý. Amerika ve Avrupa'nýn Mosko­va anlaþmasýnda gizli korkunç maddeler bulunduðunu tahmin ettiðine yakinen inanýyorum.

KOMÜNÝSTLERÝN BÝZE ve PARTÝMÝZÝN AZALARINA KARÞI DÜÞMANCA HAREKETLERÝ

1 - 1945'te Vatan Partisi'ni kurduðumuz zaman Sovyetler bizim aleyhimizde propagandaya baþladýlar. Halkla bizim aramýzý açmak için bir keresinde Amerika ve Ýngiltere temayülü, bir keresinde de Çin sempatizanlýðý ile suçladýlar. Bunlar bizim neþemizi kaçýnýyordu.

2 - Millî hareketimizin Türkistan'a    yayýlmamasý için Ürümçi’de bulunan Rus büyükelçisi Çin hüküme­tinden bizi Türkistan'dan uzaklaþtýrmasýný istiyordu.

3 - Doðu Türkistan'daki Sovyet 5. Taburu   çeþitli propagandalarla bizim siyasî hareketimizin yayýlmasýna engel olmak istiyordu.

4 - Taþkent'te bulunan Rusya radyosu, hakkýmýz­da «Türk toplumundan olan filân, filân, filân... kiþiler pantürkisttir, müstemlekecilerin kuyruðudur» diye yayýn yapýyorlardý. Oysa bizim kýzýl tehlike karþýsýnda milleti uyarmaktan baþka hiç bir günâhýmýz yoktu.

5— Sovyet 5. Taburu ve Komünist Çin geçen sene baþýndan bu yana kaç kere üzerimize saldýrdý. Bu se­beple kendimizi silâhla korumaya mecbur olduk. Vatan partisi azalarýnýn üzerine de kaç defa suikast düzenlen­di.

KOMÜNÝSTLERÝN YURDUMUZU ÝSTÝLASI VE BÝZÝM HÂRÝCE HÝCRETÝMÝZ

Çin'in kuzey - doðu vilâyetlerinin komutaný general Ma Bu Pan müslümandý. Geçen sene ortalarýnda Komü­nist kuvvetlerle Ma Bu Pan kuvvetleri arasýnda çetin harpler baþladý. Komünistler Ma Bu Pan kuvvetleriyle savaþmak için yarým milyon asker þevketti. Ma Bu Fan­ýn askerlerinin sayýsý ise 80 bini geçmiyor fakat benzeri görülmemiþ cesaret sahneleri sergiliyorlardý. Sayýlarý ve teçhizatlarý az olduðu için Ma Bu Pan'ýn kuvvetleri so­nunda yenildiler. Bu sebeple komünistlerin Doðu Tür­kistan'a ordu sevk etmesine hiç bir engel kalmadý. Böy­lece Doðu Türkistan'daki Çin komutanlarý geçen sene Eylül ayýnýn ortalarýnda komünist kuvvetlere teslim ol­ma kararýný ilân ettiler. Bu durumda dýþ dünyaya hicret veya komünist iþkenceleri altýnda ölmekten baþka çâre kalmamýþtý. O zaman biz millî hareketimizi zinde tut­mak için Allah'ýn istediði zamana kadar kalmak üzere Hindistan'a hicret ettik. Allah'a hamd olsun zâlimler­den kurtulduk ve Allah'tan nusret ve zafer istiyoruz. Bi­zimle birlikte Hindistan'a hicret eden grup Karakurum, Himalaya ve Karluk daðlarýný aþtýlar. Onlardan 100 ka­darý donarak veya açlýktan yollarda telef oldular. 60 ki­þinin soðuktan dolayý parmaklan düþtü. Hindistan'a an­cak 600 kiþi varabildi. Bu kadar bir grup da Pakistan'a hicret etti. Allah yardýmýný esirgemesin.

ÞÝMDÝKÝ KOMÜNÝST MEZÂLÝMÝ

l - Münevver gençler, âlimler ve halkýn ileri: ge­lenlerinden binlerce kiþi yeni rejime «Demir perde ar­kasý» diyor diye 10 ilâ 13 seneye mahkûm edilerek hap­sedildi. Taþkent radyosunun yayýnlarýnda bunlardan «MÜSTEMLEKECÎLERÝN KUYRUÐU» diye bahsolunuyordu.

2 - Milletin elinden bütün siyasî haklan alýnmýþtý. Kimse konuþamýyor ve yazamýyordu; Ancak komünistlik menfaatine dair konuþup yazabiliyorlardý.

3 - 9 ay içinde 3 kere borçlanma senetleri! yayýnla­nýyor ve ahali de bunlarý Dalmaya mecbur tutuluyordu. Milletin elindeki nakit sermâye zorla toplanýyordu, Bunü da Ürümçi radyosu yayýnlýyordu.

Komünistler Müslim ve gayri Müslim (Türkler ve Çinliler) arasýnda evliliði yaygýnlaþtýrarak dinî ve millî kültürü bozmaya çalýþýyorlardý. Ahali komünistliði yayma meclislerine katýlmaya mecbur tutuluyordu.

4 - Her gün binlerce Çinli Doðu Türkistan'a taþýmaya ve Türkistan ahalisinin meskenleri onlara veril­meye baþlandý. Bundan maksatlarýmda burada  Benebî ahaliyi çoðaltmak ve yerli halký kendi öz 'vatanlarýnda azýnlýða düþürmekti. Batý Türkistan'da Ruslarýn yaptý­ðýný Doðu Türkistan'da Çinliler yapmaktaydý.

5 -Komünistler Kaþgar'da büyük bir    havaalaný ona koyulan satýþ banaa da koyulmuþ dmektr yapmaya baþladý. Yerli halktan 8 bin kiþiyi burada köle gibi çalýþtýrdýlar.Kaþgar’la Rusya arasýnda ki demir yolu inþasýnda da yerli halký ayný þekilde çalýþtýrdýlar.

7-Zindana atýlan yerli halkýn sayýsý 200 bini geçiyordu.

8 - Vakýflar müsadere edildi, medreseler   kapatýl­dý, topraklar ziraat için Çinlilere peþkeþ çekildi. Þer’îmahkemeler tamamýyla laðvedildi.

9 - Mahallî ticaret külliyen yasaklandý, Hiç bir kimsenin ticaretle iþtigaline müsaade edilmedi. Hattâ becerikli tek tuk fertlere bile bu imkân tanýnmadý.

4 - maddeden bu tarafa sayýlanlar Doðu Türkistan-dan son gelen güvenilir kardeþlerimizin verdiði haber­lerdir.

MÜHÝM BÝR HABER DAHA

Ana yurdumuzda bazý mücahit gruplar kýzýl reji­me karþý mücadeleyi canla baþla sürdürmektedir. Bun­larýn komutanlýðýný da Kazak kabile baþkanlarýndan Osman Batur ve Kumul Muhafýz Alayý'nýn eski komuta­ný general Yolbars yapmaktadýr. Yüce Allah yardýmcý­larý olsun.

 

Kalýcý Baðlantý Yorum (0) Yorum yaz!

« Önceki :: Sonraki »